درباره‌ی کتاب
این کتاب مجموعه‌ای است از هشتادوپنج یادداشت کوتاه درباره‌ی اقتصاد سیاسی، نوشته‌ی احمد سیف، اقتصاددانی که سال‌هاست در لندن زندگی می‌کند و در این نوشته‌ها می‌کوشد مفاهیم اقتصادی را به‌دور از زبان خشک آکادمیک برای خواننده‌ی عام روشن کند. نویسنده از همان مقدمه صادقانه اعلام می‌کند که اقتصاد را، برخلاف فیزیک یا ریاضیات، «علم» نمی‌داند، اما معتقد است این حوزه برای خودش «حساب‌کتابی» دارد که غفلت از آن هزینه‌های سنگینی برای جامعه به همراه می‌آورد.
یادداشت‌های این مجموعه، که هرکدام کوتاه و مستقلند و می‌شود آن‌ها را جدا از هم یا پشت سر هم خواند، طیف وسیعی از موضوعات را در بر می‌گیرند: از مبانی ساده‌ی علم اقتصاد ـــــ کمیابی، بازار، قیمت‌گذاری، رقابت ـــــ تا نقدهای تندتر بر اقتصاد نئولیبرالی، خصوصی‌سازی آموزش و بهداشت، فرارهای مالیاتی «قانونی» شرکت‌های چندملیتی، سازوکارهای رانت و «فئودالیسم مدرن» در نظام مالی جهانی، و ریشه‌های بحران مالی بزرگ ۲۰۰۸ از دریچه‌ی نگاه‌های گوناگون، از کینز و مینسکی گرفته تا مارکس. نویسنده با زبانی گاه طنزآمیز و گاه گزنده، مفاهیمی مثل «چگونه به‌طور قانونی کلاهبرداری کنیم» را دستمایه‌ی توضیح ترفندهای واقعی شرکت‌های بزرگ برای فرار از مالیات قرار می‌دهد، و با ذکر نمونه‌های مشخص ـــــ از گلدمن ساکس و ودافون گرفته تا باشگاه‌های فوتبال انگلیسی و شرکت آب لندن ـــــ نشان می‌دهد چگونه ثروت در جهان امروز، بیش از آنکه نتیجه‌ی تولید ارزش باشد، محصول زه‌کشی رانت از بخش مولد اقتصاد است.
بخش قابل‌توجهی از کتاب هم به اقتصاد ایران اختصاص دارد؛ از بازی نقدینگی و رشد افسارگسیخته‌ی آن در دولت‌های مختلف گرفته تا داستان تلخ خصوصی‌سازی کارخانه‌هایی مثل چینی البرز و هفت‌تپه، سیاست‌های ارزی چندنرخی و کارت‌های بازرگانی یک‌بارمصرف، که نویسنده آن‌ها را نمونه‌های آشکار یک «اقتصاد رانت‌سالار» می‌داند. نویسنده در این بخش‌ها، با استناد به گزارش‌ها و آمارهای رسمی داخلی، تصویری از اقتصادی ترسیم می‌کند که در آن، به گفته‌ی خودش، «تعداد ناچیزی بارشان را می‌بندند و اکثریت مطلق هرروز گذران زندگی‌شان سخت‌تر می‌شود».
آنچه سراسر این یادداشت‌ها را به هم پیوند می‌دهد، یک خط فکری ثابت است: نقد بت‌واره‌ی «بازار آزاد» به‌عنوان راه‌حلی جهان‌شمول، و دفاع از نقش هوشمندانه‌ی دولت ـــــ نه دولت حداکثری و نه دولت حداقلی بلکه دولتی «فعال و بدعت‌گذار» ـــــ در اصلاح نارسایی‌های ذاتی بازار. نویسنده بارها تأکید می‌کند که بحث بر سر «دولت یا بازار» یک بن‌بست کاذب است؛ آنچه اهمیت دارد کیفیت مداخله‌ی دولت است نه صرفاً میزان آن.
سبک نگارش کتاب محاوره‌ای و صمیمی است؛ نویسنده مستقیم با خواننده حرف می‌زند، از تجربه‌های شخصی‌اش در انگلیس مثال می‌آورد، و با انتخاب اسم‌های طنزآمیز برای فصل‌ها («اقتصاد گریه‌خنده‌آور»، «آقای هایک، مخلصیم!») تلاش می‌کند خواندن مباحث اقتصادی را برای مخاطب غیرمتخصص لذت‌بخش و قابل‌فهم کند، بی‌آنکه از دقت و استناد به داده‌های آماری غافل شود.
دیدگاه‌ها (۰)